Н.Назарбаев: Семей полигонын жабу – еліміз тәуелсiздiк алар сәтте қабылданған ең маңызды шешім

КСРО күйрегеннен кейін 1991 жылдың 16 желтоқсанында Қазақстан өз тәуелсіздігін жариялады. Ал сол жылдың 29 тамызында Қазақ ССР Президентi Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен Семей ядролық сынақ полигоны жабылған болатын.

29 тамыз – қазақ халқына қасiрет пен үміттi қатар сыйлаған күн. 1949 жылы 29 тамызда полигонда алғашқы сынақ жасалса, 40 жылдан астам уақыттан кейiн дәл осы күнi Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың сынақ полигонын жабу туралы Жарлығы шықты. Бұл күн халықтың қасіреттен құтылуына жол ашты, бүгінде бүкіл әлем осы датаны Халықаралық ядролық сынаққа қарсы iс-қимыл күнi ретінде атап өтеді.
Тарих беттерінде Семей ядролық сынақ полигонының құрылуына 1945 жылы қабылданған қаулы тікелей ықпал еткені жазылған. Қаулыға сәйкес, жойқын қаруды жасау жұмыстары кеңестік деңгейде дереу қолға алынды. Бұл әрекетке Хиросима мен Нагасаки қалаларына атом бомбасының тасталуы ықпал етті. Мемлекеттер «бәсекелестігі» сынақ алаңын құруға әкеп соқты. Алғашқы ресми қадам 1945 жылдың тамызында жасалды. Сталиннің қолтаңбасы қойылған қаулыға сәйкес, КСРО ХКК жанынан басқарма құрылып, оған тікелей атом бомбаларын жасау мен уранның қуатын пайдалану жүктелдi. Таңдау Қазақстанға түстi. Осылайша, 1947 жылы әскерилердің алғашқы легі Семейге келiп, қазақ даласында полигон құрылысы басталды. Аймақта әскери бөлімдер құрылып, зерттеу жұмыстары жүргізiлдi, нысандарды жобалау жұмыстары да қолға алынды. Кеңестік деңгейдегі осы құпия операция барысы туралы сынақ жұмыстарына жетекшілiк еткен Лаврентий Берияның Иосиф Сталинге берген есебi де сақталған. Берияның Сталинге жазған хаты және полигонға қатысты «өте құпия» белгісімен талай жылдар бойы мұрағатта сақталған басқа да құжат-деректер ҚР Тұңғыш президенті – Елбасының кітапханасында көпшілік назарына ұсынылды.

Қосылған : 29.08.2019, 11:10, Өзгертілген : 29.08.2019, 11:10